Kan vermek orucu bozar mı? Diyanet'e göre oruçluyken kan vermek orucu bozar mı?
Ramazan ya da başka bir dönemde tutulan oruçta merak edilen konulardan biri de "Kan vermek orucu bozar mı?" sorusudur. Bu konuda Hz. Peygamber'den (s.a.s) gelen "Hacamat yapanın ve yaptıranın orucu bozulur" şeklindeki hadis, bazı İslâm bilginleri tarafından "kan verme eylemi orucu bozar" şeklinde yorumlanmıştır. Ancak din âlimlerinin büyük çoğunluğu, yine Hz. Peygamber'in oruçluyken hacamat yaptırdığına dair rivayetleri esas alarak kan vermenin orucu bozmayacağını söyler. İşte detaylar.
Hem tıbbi hem de insani bakımdan kan vermek, hayat kurtarmaya vesile olan önemli bir davranıştır. Bu eylem esnasında oruçlunun vücudundan kan alınması, kasıtlı bir besin alımını ifade etmez. Niyet, kan yoluyla enerji kazanmak olmadığı gibi, vücuttan bir madde ayrılması söz konusudur. Oruçta temel prensip, kasıtlı bir yeme içme eylemi veya mideye gıda değeri olan herhangi bir maddenin ulaşmasıdır. Kan vermenin böyle bir amaca hizmet etmediği ortadadır. Ancak aşırı miktarda kan alımı, kişiyi yorgun düşürebilir ve iftara kadar vücudu zorlayabilir. Bu noktada, dinen sakınca değil, sağlıklı bir biçimde oruç tutabilme kapasitesi meselesi ön plana çıkar.
ORUÇLUYKEN KAN VERMEK
Oruç, kasıtlı olarak yeme içmeden uzak durma esasına dayanan bir ibadettir. Buna göre oruç, ancak beslenme veya cinsel ilişki gibi iradeye bağlı fiillerle bozulur. “Hacamat yapanın ve yaptıranın orucu bozulur.” hadis-i şerifi, ilk bakışta kan aldırma veya kan vermenin orucu bozacağı izlenimi verebilir. Fakat bu hadisi açıklayan diğer rivayetler ve Hazreti Peygamber’in (s.a.s.) bizzat oruçluyken hacamat yaptırdığına dair bilgiler, konunun farklı bir perspektifte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyar. Öne çıkan yorum, bu hadisin “böyle bir fiil oruç bütünlüğü için risk teşkil eder, çünkü kişi zayıf düşüp yeme içme ihtiyacı duyabilir veya kanla temasta bir şey yutma tehlikesi vardır.” manasına geldiği yönündedir. Bu nedenle, kan vermek yahut hacamat yaptırmak fiili bizzat orucu bozmaz; ancak oruçluyu zayıf düşürerek ibadeti zorlaştırabilir. Diyanet de bu çerçevede görüş bildirerek, kan vermenin doğrudan orucu geçersiz kılan bir eylem olmadığını duyurur.
KAN VERMEK ORUCU BOZAR MI?
Dinî literatürdeki bütün ihtilaflar değerlendirilince, “Kan vermek orucu bozmaz” diyenlerin görüşü çoğunluk tarafından benimsenir. “Hacamat yapanın ve yaptıranın orucu bozulur.” hadisi, daha çok o dönemin koşullarında hacamat esnasında kanın emilerek çekilmesi esnasında boğaza kaçma ihtimali veya zayıf düşen oruçlunun yeme içmeye başlama riskini işaret eder. Modern tıbbî uygulamalarda steril iğneler ve torbalar kullanıldığı için, böyle bir riskten bahsetmek pek mantıklı olmayabilir.
Bu gerekçelerle Diyanet İşleri Başkanlığı da “kan vermek orucu bozmaz” şeklinde fetva verir. Öte yandan, uzun süre aç ve susuz kalan kişinin kan verdiğinde aşırı derecede güçsüz düşmesi olasıdır; bu durumda oruç tutmaya devam edememe ihtimalinin önüne geçmek için, eğer mümkünse kan vermek iftar sonrasına planlanabilir.
ORUÇLUYKEN KAN VERİRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Kan vermek, toplum açısından faydalı bir davranıştır; pek çok hastanın veya kazazedenin kan ihtiyacı, bu şekilde karşılanabilir. Fakat oruç esnasında kan vermek isteyenlerin, hem ibadetin manevî bütünlüğünü koruması hem de kendi sağlığını riske atmaması açısından bazı noktalara dikkat etmesi yerinde olur.
Bu esaslar, oruç bütünlüğünü bozmadan kan verme işleminin nasıl gerçekleştirilebileceğini gösterir. Burada kasıtlı bir yeme içme bulunmadığından, “ibadeti sekteye uğratan” durum oluşmaz; fakat sağlık riski belirdiğinde oruç tutmak mecburi olmaktan çıkar ve doktor tavsiyesine göre hareket edilmelidir.
KAN VERMEK ORUCU GÖTÜRÜR MÜ?
Kan vermek orucu bozar mı? sorusuna verilecek genel cevap, din âlimlerinin ve Diyanet’in büyük çoğunluğunun görüşü doğrultusunda “Hayır, bozmaz” şeklindedir. Bu yaklaşımın dayandığı temel gerekçe, kan vermenin gıda amacı taşımadığı ve kasıtlı olarak mideye yiyecek-içecek almaya benzer bir fiil sayılamadığıdır. Bunun yanı sıra, İslam tarihinde Hz. Peygamber’in (s.a.s) oruçluyken hacamat yaptırdığına dair örnekler vardır. Hacamat sırasında kişinin kasıt olmadan orucunun bozulmayacağı, ancak aşırı kan kaybıyla zayıf düşüp yeme içme ihtiyacı hissetmesinin orucu tehlikeye atabileceği vurgulanır. Günümüzde kan verme işlemi, steril koşullarda ve besin değeri olmayan bir eylem olarak görülür; bu nedenle modern fıkıh yorumları, oruçluyken kan vermenin ibadete engel olmayacağını belirtir. Ancak kişinin işleme dayanamayacak kadar halsiz düşmesi durumunda, sağlığı ön plana alarak oruçla ilgili karar vermesi ve doktor tavsiyesine uyması daha uygundur.
